Serwis opracowany przez:zjednoczenie.com: dynamiczne strony internetowe, portale i zaawansowane serwisy www system cms - system zarządzania treścią, publikacja w internecie, website management, content management system
english   kontakt   mapa serwisu
Polskie Forum Corporate Governance
  STRONA GŁÓWNA | WYDARZENIA | WARTO PRZECZYTAĆ | POLSKA | EUROPA | OPINIE PFCG | DLA SPONSORÓW | NOWOŚCI

 pfcg.org.pl 


Poznaj corporate governance
z właściwej strony


 

 

szukaj:

Patronat


Wydawca
Przeglądu Prawa Handlowego 

Szumański A. Pokrzywdzenie akcjonariusza oraz sprzeczność z dobrymi obyczajami jako przesłanki uchylenia uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej o przymusowym wykupie akcji, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Mataczyński M. „Złote weto” w prawie polskim na tle ustawy z 3 czerwca 2005 r., PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Chłopecki A. Publiczny obrót i instrumenty finansowe – redefiniowanie podstawowych pojęć prawa rynku kapitałowego, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Glicz M. Obowiązki publikacyjne emitentów w zakresie informacji poufnych, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Okolski J., Wajda D. Rządy większości a ochrona akcjonariuszy mniejszościowych, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Bucholc M., Karasiewicz K. Kodeksy corporate governance w europejskim obrocie prawnym, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2003

Masny M. Zarządzanie ryzykiem jako wymóg corporate governance, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2002

Furtek M., Jurcewicz W. Corporate governance - ład korporacyjny w spółkach akcyjnych, PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2002

Karasek I., Wacławik A. Polski kodeks corporate governance - mechanizmy wdrażania i egzekwowania, PPH, Warszawa, 2002

Załączniki

Rządy większości a ochrona akcjonariuszy mniejszościowych - Pełna wersja artykułu (PDF) otwórz plikwyślij plik e-mailem

Rządy większości a ochrona akcjonariuszy mniejszościowych

Okolski J., Wajda D.
PPH (pełna wersja artykułu), Warszawa, 2006

Przegląd Prawa Handlowego nr 6, 2005

Rządy większości w spółce akcyjnej

Zasada rządów większości stanowi jeden z fundamentów spółki akcyjnej. W prawie brytyjskim została ona wyrażona już w 1843 r. w słynnym orzeczeniu w sprawie Foss v. Harbottle.  Ponieważ jednak nieograniczona niczym swoboda decyzyjna akcjonariuszy większościowych byłaby niebezpieczna, tak więc wykształcone zostały pewne ograniczające ją kryteria, przy czym na szczególną uwagę zasługuje obowiązek działania w interesie spółki (bona fide for the interests of the company), a także zakaz nadużywania pozycji dominującej, określany jako fraud of minority.
Przedmiotem uwag zawartych w niniejszym artykule jest zagadnienie dotyczące określenia zakresu realizacji zasady rządów większości na gruncie kodeksu spółek handlowych oraz zwrócenie uwagi na związane z tym podstawowe wątpliwości występujące w doktrynie i orzecznictwie.
Zwierzchnim organem spółki akcyjnej jest walne zgromadzenie. Za jego pośrednictwem akcjonariusze mają możliwość wypowiadania swojej zbiorowej woli, która staje się wolą spółki akcyjnej.  Treść rozstrzygnięć organów kolegialnych osób prawnych – do których zalicza się spółkę akcyjną – wyznaczana jest więc co do zasady przez wolę większości członków (tzw. zasada majoryzacji)  i to właśnie zasada rządów większości, zgodnie z którą uchwały walnego zgromadzenia zapadają większością głosów,  stanowi jeden z fundamentów tej spółki kapitałowej.
Ze względu na znaczną często liczbę akcjonariuszy w spółce niewykonalne jest decydowanie na walnym zgromadzeniu za pomocą uchwał jednomyślnych  i dlatego zasada rządów większości zapewnia znacznie sprawniejsze podejmowanie uchwał i dzięki temu wpływa korzystnie na funkcjonowanie spółki.  Podkreśla się, że w sensie psychologicznym wola organu jest wolą większości (niekiedy zaś wszystkich członków organu), jednak nie pokrywa się ona z wolą w znaczeniu psychologicznym poszczególnych członków zespołu ani też nie jest sumą tej woli, a o treści decyzji może zadecydować większość uczestników organu wbrew woli mniejszości. 
Wzorcowy model spółki akcyjnej oparty jest na związku między prawami (majątkowymi i korporacyjnymi) akcjonariusza a wielkością wniesionego kapitału.  Zakres wpływu na podejmowanie strategicznych decyzji powinien być więc uzależniony od wysokości wniesionego kapitału, gdyż jest to uzasadnione przez ryzyko utraty odpowiedniej wielkości zaangażowanego kapitału.  Jeśli chodzi o spółki publiczne, to zasada rządów większości została expressis verbis zapisana w „Dobrych praktykach w spółkach publicznych 2005” jako zasada II (Rządy większości i ochrona mniejszości) w ramach Zasad Ogólnych – „Spółka akcyjna jest przedsięwzięciem kapitałowym. Dlatego w spółce musi być uznawana zasada rządów większości kapitałowej i w związku z tym prymatu większości nad mniejszością. Akcjonariusz, który wniósł większy kapitał, ponosi też większe ryzyko gospodarcze. Jest więc uzasadnione, aby jego interesy były uwzględniane proporcjonalnie do wniesionego kapitału. Mniejszość musi mieć zapewnioną należytą ochronę jej praw, w granicach określonych przez prawo i dobre obyczaje. Wykonując swoje uprawnienia akcjonariusz większościowy powinien uwzględniać interesy mniejszości”.
Zgodnie z art. 414 k.s.h. w spółce akcyjnej uchwały zapadają bezwzględną większością głosów, chyba że kodeks spółek handlowych albo statut stanowią inaczej. Bezwzględna większość występuje w sytuacji, gdy za uchwałą jest więcej niż połowa głosów oddanych (art. 4 § 1 pkt 10 k.s.h.). Oznacza to, że ponad połowa głosów musi być oddana za uchwałą, czyli w sumie więcej niż głosy „przeciw” i „wstrzymujące się”.  Liczone są tylko głosy oddane, a nie liczy się głosów obecnych wspólników, którzy w ogóle uchylili się od głosowania bądź też wyłączonych od głosowania wskutek nakazu ustawy.  Wymóg kwalifikowanej większości przy podejmowaniu uchwał przewidziany został w art. 394 k.s.h. (większość 2/3 głosów), art. 416 k.s.h. (2/3 głosów), art. 575 k.s.h. (2/3 głosów), art. 415 § 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 445 § 1 zd. 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 449 § 1 zd. 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 506 § 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 541 § 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 577 § 1 pkt 1 k.s.h. (3/4 głosów), art. 433 § 2 (4/5 głosów), 447 § 2 k.s.h. (4/5 głosów) i art. 418 (większość 95% głosów oddanych). W kwestii wymaganej większości głosów statut może przewidywać wymogi odmienne, które nie mogą jednak mieć łagodniejszego charakteru w sytuacjach wskazanych przez przepis ius cogens.  Na podstawie natomiast art. 415 § 3 k.s.h.  zgody wszystkich akcjonariuszy, których dotyczy, wymaga uchwała zmieniająca statut, która zwiększa świadczenia akcjonariuszy lub uszczupla prawa przyznane osobiście poszczególnym akcjonariuszom zgodnie z art. 354 k.s.h.
Dla zapewnienia ważności i skuteczności uchwał walnego zgromadzenia konieczne jest przestrzeganie ich formalnej i materialnej zgodności z przepisami prawa.  Formalna zgodność z prawem polega na uwzględnieniu wymaganego kworum (jeżeli jest ono konieczne z uwagi na odpowiedni przepis kodeksu spółek handlowych albo postanowienie statutu) oraz niezbędnej większości głosów, wymaganej do powzięcia uchwały w określonej sprawie. Natomiast materialna zgodność z prawem polega na zgodności treści uchwały walnego zgromadzenia z przepisami prawa, postanowieniami statutu, a także z dobrymi obyczajami obowiązującymi w obrocie gospodarczym.
Zasada rządów większości ma zarówno dodatnie, jak i ujemne strony.  Jej pozytywnym skutkiem jest to, że umożliwia ona względnie swobodne podejmowanie decyzji w „żywotnych” dla spółki sprawach i chroni ją przed niekiedy złośliwymi sprzeciwami poszczególnych akcjonariuszy, które zapewne występowałyby, gdyby do podjęcia uchwały na walnym zgromadzeniu wymagana byłaby zgoda wszystkich. Ujemną stroną zasady rządów większości jest natomiast to, że akcjonariusze mniejszościowi, którzy mogą stanowić w spółce znaczną grupę, muszą się podporządkować czasami pozornej, ale dobrze zorganizowanej większości. Na marginesie niniejszych uwag warto wspomnieć, że problemem jest także dosyć niska prezencja na walnych zgromadzeniach spółek – w 2000 r. w spółkach publicznych wynosiła ona statystycznie według Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową 43,5%. Rozwiązaniem mogłoby być stworzenie wyspecjalizowanych pełnomocników (proxy solicitation), którzy reprezentowaliby interesy akcjonariuszy mniejszościowych. W niektórych państwach należących do Unii Europejskiej instytucje finansowe reprezentują podczas walnych zgromadzeń zarówno interesy własne, jak i interesy drobnych akcjonariuszy, którzy udzielili im pełnomocnictw. Dzięki temu instytucja finansowa odgrywa w spółce większą rolę niż wynikałoby to z liczby posiadanych przez nią akcji, a drobni akcjonariusze zyskują pośrednictwo fachowców i usługi konsultacyjno-doradcze.  Przykładem może być tutaj niemiecka instytucja Depotstimrecht – pojedynczy akcjonariusze oddają bankom akcje w zarząd powierniczy, a banki wykonują następnie na podstawie udzielonego pełnomocnictwa prawo głosu z powierzonych im akcji.   

Interes spółki akcyjnej a interes akcjonariuszy większościowych

Walne zgromadzenie stanowi forum decyzyjne, na którym ścierają się bardzo często przeciwstawne interesy reprezentowane przez akcjonariuszy większościowych i mniejszościowych, a także interes samej spółki. W spółce akcyjnej chodzi o znalezienie właściwej równowagi między interesami większości i mniejszości, przy czym punktem wyjścia powinien być tu interes spółki jako takiej.  Spółka akcyjna bowiem jako osoba prawna posiada własną sferę interesów, odrębną od interesów poszczególnych akcjonariuszy.  Jednocześnie jednak spółka akcyjna związana jest z jej akcjonariuszami poprzez więź organizacji spółkowej i poddawana jest ich wpływom, których realizacja następuje w sposób określony przez przepisy prawa. 
Rozmaitość celów spółek akcyjnych musiała doprowadzić – co podkreślano już w okresie dwudziestolecia międzywojennego – do uniezależnienia spółki od przypadkowych większości walnego zgromadzenia.  Już wówczas zwracano uwagę na konieczność ochrony nie tylko praw drobnych akcjonariuszy (akcjonariuszy mniejszościowych), ale także i ochrony spółki – nawet w sytuacji, gdyby ochrona ta okazała się sprzeczna z chwilowymi interesami akcjonariuszy. Do upowszechnienia poglądu – głoszącego, iż kształtująca się na walnym zgromadzeniu wola akcjonariuszy ma charakter przypadkowy, przyczynił się m.in. W. Rathenau, który wskazywał na występujące pomiędzy akcjonariuszami różnice interesów. W swojej pracy „Von Aktienwesen” z 1918 r. dokonał on podziału akcjonariuszy na dwie kategorie – akcjonariuszy, którzy traktują akcje jako lokatę kapitału (tzw. anlagesuchende Aktionare), oraz akcjonariuszy, którzy nabywają akcje dla osiągnięcia zysku kursowego z zamiarem zbycia ich w odpowiedniej chwili (spekulative Aktionare).  Akcjonariusze tacy mają więc różny interes, który starają się urzeczywistnić w podejmowanych na walnym zgromadzeniu uchwałach. Przy czym zazwyczaj akcjonariusze spekulacyjni są akcjonariuszami pasywnymi, tzn. nie angażują się w sprawy spółki.
Nasz ustawodawca nie określa, jak na gruncie kodeksu spółek handlowych należy rozumieć pojęcia „interes spółki” i „interes akcjonariusza większościowego”, oraz jaka między nimi zachodzi relacja. W doktrynie słusznie zwraca się uwagę,  że istnieją takie sytuacje, gdy działanie w interesie akcjonariuszy większościowych nie będzie jednocześnie zgodne z interesem spółki, np. gdy w koncernie spółka będzie generowała nawet straty dla osiągnięcia zysku w innej spółce koncernu, oraz sytuacje, gdy podejmowane w interesie spółki działania nie będą jednocześnie odpowiadały interesom akcjonariuszy czy akcjonariusza większościowego, np. gdy spółka taka prowadzi działalność, która przynosi jej zysk, a która to działalność jest jednocześnie konkurencyjna wobec działalności akcjonariusza większościowego. Interes spółki nie powinien być wprawdzie utożsamiany wyłącznie z interesem akcjonariusza większościowego,  często jednak staje się z nim zbieżny.

Wydaje się, że na gruncie przepisów kodeksu spółek handlowych można przyjąć, iż generalną zasadą jest uznanie prymatu interesów akcjonariuszy, którzy wnieśli większy wkład i przez to w większym stopniu ponoszą ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną przez spółkę działalnością nad interesem akcjonariuszy mniejszościowych.

W pewnych przypadkach prymat interesów spółki (równoznaczny z prymatem interesów akcjonariusza większościowego) usprawiedliwia także poświęcenie interesu drobnego akcjonariusza.  Jednocześnie jednak ustawodawca, przewidując możliwość zaskarżania uchwał walnych zgromadzeń, zapewnił mniejszości możliwość ochrony przed narzuceniem im woli większości na walnym zgromadzeniu i naruszeniem ich interesów przez podjętą uchwałę.
Zasada rządów większości nie ma więc charakteru bezwzględnego i jej zakres wyznaczają normy służące ochronie mniejszości, interes spółki, a także i zasada ochrony interesów osób trzecich.   

Pełna wersja artykułu w załączniku

Artkuł udostępniony dla użytkowników serwisu PFCG na podstawie umowy z Polskim Wydawnictwem Profesjonalnym

 

  zjednoczenie.com